Қазақстан Республикасында кассациялық сот: сот әділдігін қамтамасыз етудің тиімді тетігі

Қазақстан Республикасында сот жүйесін жаңғырту бағытында жүргізіліп жатқан реформалардың маңызды нәтижелерінің бірі – кассациялық сот институтының тиімді жұмыс істеуі. Бүгінде кассациялық саты азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауда, сондай-ақ сот актілерінің заңдылығы мен негізділігін қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарып отыр.

Кассациялық сот төмен тұрған соттар қабылдаған шешімдерге құқықтық бақылау жүргізу арқылы сот тәжірибесінде біркелкілікті сақтауға және заң нормаларының дұрыс қолданылуын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл, өз кезегінде, әділ сот төрелігін іске асырудың маңызды кепілі болып табылады.

Кассациялық соттың мақсаты мен міндеттері

Кассациялық сатының басты мақсаты – сот актілерін қайта қарау барысында заң талаптарының сақталуын тексеру. Бұл деңгейде іс материалдарының мән-жайы қайта зерттелмей, негізінен құқық қолдану барысында жіберілген қателіктерге назар аударылады.
Осы арқылы кассациялық сот:

• заңның дұрыс әрі біркелкі қолданылуын қамтамасыз етеді;
• сот тәжірибесіндегі қайшылықтардың алдын алады;
• азаматтардың әділ сотқа қол жеткізу құқығын қорғайды.

Мұндай тәсіл сот жүйесінің сапасын арттырып, төменгі сатыдағы соттардың қабылдайтын шешімдеріне деген жауапкершілігін күшейтеді.

Ашықтық пен қолжетімділік – басты қағидат

Қазіргі таңда кассациялық өндіріс рәсімдері нақты регламенттелген. Процестік мерзімдердің сақталуы, сот отырыстарының ашықтығы және электрондық сот сервистерінің кеңінен қолданылуы сот төрелігінің қолжетімділігін айтарлықтай арттырды.

Азаматтар мен процеске қатысушылар электрондық сот жүйесі арқылы:

• кассациялық шағымдарының қаралу барысын онлайн бақылауға;
• сот актілерімен және процестік құжаттармен уақтылы танысуға;
• өтініштер мен шағымдарды қашықтан жолдауға мүмкіндік алып отыр.

Бұл жаңашылдықтар сот жүйесіне деген сенімді нығайтып, ашықтық қағидатын іс жүзінде жүзеге асыруға ықпал етуде.

Сапалы құқықтық бақылау және сот актілерінің тұрақтылығы

Кассациялық соттың ерекшелігі – оның құқықтық бақылау функциясында. Сот бұл сатыда істің мән-жайын қайта бағаламай, құқық нормаларының дұрыс қолданылған-қолданылмағанын анықтайды.
Нәтижесінде:

• сот актілерінің сапасы артады;
• заң талаптарына сәйкес келмейтін шешімдер уақтылы түзетіледі;
• сот практикасының тұрақтылығы қамтамасыз етіледі.

Бұл – заң үстемдігін нығайтудың және әділетті сот жүйесін қалыптастырудың маңызды шарты.

Қоғамдық сенімнің артуы

Соңғы жылдардағы тәжірибе кассациялық соттың тиімді жұмысы сот жүйесіне деген қоғамдық сенімді арттырып отырғанын көрсетеді. Азаматтар өз құқықтарының жоғары сатыда қорғалатынына көз жеткізіп, сот төрелігіне жүгінуге ынталы бола бастады.

Кассациялық соттың қызметі:

• заң үстемдігін қамтамасыз етуге;
• сот қателіктерін дер кезінде жоюға;
• құқықтық мемлекет қағидаттарын нығайтуға нақты үлес қосып келеді.

Қорытынды

Кассациялық сот – сот әділдігін қамтамасыз етудегі негізгі буындардың бірі. Бүгінгі таңда кассациялық соттың тиімді жұмысы Қазақстан Республикасында әділетті, ашық және қолжетімді сот жүйесін қалыптастырудың айқын дәлелі болып отыр.